Về nguồn gốc và nguyên văn ít biết của câu &quothậu sinh khả úy&quot

Rate this post

“Hậu sinh khả úy” là một câu thành ngữ sử dụng để chỉ tài năng của lớp trẻ, cho rằng họ đáng được tôn trọng, vì họ thông minh, dễ thích ứng, biết cầu tiến, siêng năng, tương lai sáng sủa. Từ “Hậu sinh” ở đây là chỉ lớp người trẻ, thanh thiếu niên. Còn chữ “Úy” có nghĩa là kính phục. Câu nói này xuất phát từ kinh điển Nho gia, là câu của Khổng Tử, tuy nhiên lại bị cắt mất một vế…

Về nguồn gốc và nguyên văn ít biết của câu "hậu sinh khả úy"
(Tranh minh họa qua bloghong.com)

Dẫu là kinh điển Nho gia, Phật gia, Đạo gia hay Kinh Thánh, thì đều với chung một nhược điểm to. Đó là chúng đều tồn tại qua khoảng thời kì 2.000 năm hoặc 2.500 năm, rất lâu dài. Những lời giảng trong đó vốn đối ứng với quan niệm của con người thời bấy giờ, tiếng nói thời bấy giờ, thậm chí với một phần rất to là ko được ghi chép thành văn tự, mà phải rất lâu sau mới được hồi ức và ghi chép lại, làm mất đi hoàn cảnh, văn cảnh, tính đối ứng của nó với ko gian.

Bạn Đang Xem: Về nguồn gốc và nguyên văn ít biết của câu &quothậu sinh khả úy&quot

Trải qua thời kì hàng nghìn năm tiếp theo, tiếng nói thay đổi khiến cho cho chữ viết và văn tự nguyên gốc ko còn dễ dàng hiểu được nữa, diễn giải kinh sách ngày càng sai lệch. Thêm vào đó, rất nhiều người trong tôn giáo đã trộn lẫn những tri thức mà mình với với kinh sách, hoặc thêm bớt, cắt xén, khiến cho cho những lời giảng thời xưa ko còn nguyên ý nghĩa.

Hiện tượng này tới thời cận kim và tiên tiến lại càng rõ ràng hơn. Với riêng Nho gia mà nói, kinh điển đã qua cải tổ mấy lần cuối cùng cũng định hình lại, cơ bản là được giữ gìn trong một khoảng thời kì khá dài suốt cận kim và tiên tiến. Tuy nhiên bởi vì cách diễn giải ko được “quyến rũ”, thậm chí với phần khó hiểu, nên người ta thường thích cắt gọt, thêm thắt, sáng tạo ra những câu chuyện bóng bẩy để làm cho mọi người dễ hiểu hơn.

Một số người lúc trải qua những cuộc vận động chính trị như Đại Cách mệnh Văn hóa thì hoặc vô ý hoặc cố tình làm mướn việc đó để thâu tóm quyền lực hay bảo toàn bản thân. Kết quả của quá trình này là những câu chuyện “tự thị nhi phi”, nghe thì tưởng là của Nho gia mà hóa ra ko phải. Chuyện về câu thành ngữ “Hậu sinh khả úy” là một ví dụ.

Thông thường, người ta lấy câu chuyện sau đây ra để giảng giải câu “Hậu sinh khả úy”:

Khổng Tử đang trên đường đi du lịch thì gặp ba đứa trẻ, trong đó hai đứa đùa nghịch với nhau rất thỏa thích, còn đứa kia chỉ lặng yên đứng xem. Khổng Tử thấy lạ mới hỏi tại sao lại ko cùng chơi với các bạn.

Đứa trẻ điềm nhiên nói: “Đánh vật nhau quyết liệt rất dễ phương hại đến sinh mạng con người, còn cứ lôi kéo xô đẩy nhau thì rất dễ bị thương. Dù chỉ kéo rách áo quần thôi, thì cũng chẳng có lợi gì cho cả hai bên, nên cháu ko muốn chơi với chúng nó”.

Xem Thêm : Out of work là gì? Ý nghĩa chi tiết

Một lúc sau, đứa trẻ này dùng đất đắp thành một ngôi thành lũy ngay giữa đường, rồi vào ngồi trong đó. Xe Khổng Tử ko thể đi được mới hỏi tại sao lại ko nhường lối cho xe đi. Đứa trẻ đáp: “Cháu nghe người ta nói xe phải vòng qua thành mà đi, chứ làm gì có thành lũy lại nhường lối cho xe đi bao giờ”.

Khổng Tử nghe vậy rất kinh ngạc, cảm thấy đứa trẻ này người tuy còn nhỏ nhưng rất linh lợi, mới nói rằng: “Cháu tuy nhỏ mà hiểu biết thật ko ít”.

Đứa trẻ đáp rằng: “Cháu nghe nói, cá con sinh ra được ba ngày đã biết bơi, thỏ con sinh ra được ba ngày đã biết chạy, ngựa con sinh ra được ba ngày đã biết đi theo mẹ, đây là việc rất bình thường chứ có gì lạ đâu”.

Khổng Tử nghe xong bèn than rằng: “Hậu sinh khả úy, lớp trẻ thời nay thật là ghê gớm”.

Người ta nói rằng đứa trẻ này tên là Hạng Thác.

Hiện nay câu thành ngữ “Hậu sinh khả úy” được sử dụng để khen ngợi lớp trẻ vượt xa ông cha của mình, và là điều đáng quý. Nhưng câu chuyện này và những dị bản của nó hoàn toàn ko thuộc về Nho gia nguyên thủy, mà chỉ là một kiểu kể chuyện bóng bẩy mà thôi. Chúng xuất hiện khá nhiều trong những cuốn sách cận kim, chẳng hạn cuốn “Cổ nhân đàm luận” của Trần Trung Viên. Truy trái lại nữa thì chuyện này xuất hiện từ thời Vương Ứng Lân (1223-1296) soạn “Tam tự kinh” đã với câu “Tích Trọng Ni, Sư Hạng Thác”, tức là Khổng Tử coi Hạng Thác là thầy. Nhưng mà dù với nguồn gốc xa xôi như thế nào, thì chúng ta cần nhớ rằng Khổng Tử xuất hiện năm 551 trước Công Nguyên, cứ cho là tới thời Vương Ứng Lân đi nữa thì cũng đã hơn 1700 năm rồi.

Thực ra cụm từ “Hậu sinh khả úy” bắt nguồn từ cuốn “Luận Ngữ – Tử hãn”. Hàm ý của nó là khác xa so với cách lý giải tiên tiến. Nguyên văn của toàn bộ đoạn này trong Luận Ngữ chỉ bao gồm mấy câu như sau:

“Tử viết: Hậu sinh khả úy, yên tri lai giả chi bất như kim dã? Tứ thập, ngũ thập nhi vô văn yên, tư diệc bất túc úy dã dĩ.”

Sở hữu tức thị:

Xem Thêm : RSM là gì? Mô tả cụ thể công việc quản lý kinh doanh vùng miền

“Khổng Tử viết: Lớp trẻ với tài với thể là cần úy trọng đấy, nhưng biết đâu tương lai của họ ko bằng hiện nay? Nếu tới bốn chục, năm chục tuổi mà chưa với tiếng tăm gì thì ko phải úy trọng họ nữa.”

Như vậy ý của Khổng Tử ko phải là xoay quanh việc khen ngợi lớp trẻ, mà là nói rằng lớp trẻ dù với thể úy trọng, nhưng vẫn cần xem sự phát triển của họ như thế nào.

Người trẻ tuổi thì thường với thể thích ứng với những điều mới mẻ trong xã hội, với sự linh lợi, thông minh của lớp trẻ. Họ với tri thức cập nhật, suy luận thực tế, tính tình cởi mở, dám nghĩ dám làm việc khó. Tầm nhìn của họ cũng với thể thoáng rộng hơn. Họ với nhiều dự trù cho tương lai và xoành xoạch nghĩ tới những hoài bão to.

Mặc dù vậy, lớp trẻ cũng thiếu sự thấu đáo, kinh nghiệm, và sự khôn ngoan của lớp người đi trước. “Đi đâu mà vội mà vàng, mà vấp phải đá, mà quàng phải dây”. Thế hệ trước với thể chậm chạp, nhưng họ lại với sức mạnh của sự nhẫn nại và dẻo dai được tôi rèn trong những năm tháng và trải nghiệm ko dễ với được.

Chính vì thế, mặc dù lớp trẻ với sức bật tốt, nhưng họ với thành tài, với thật sự vượt lên trong cuộc sống được hay ko thì vẫn còn là một dấu hỏi to.

Do đó người trẻ tuổi dẫu với được khen là “Hậu sinh khả úy” thì cũng ko thể tự mãn, mà càng cần phải nhớ rằng: Biết đâu tương lai của mình ko bằng hiện nay? Từ đó nội tâm hiểu được thận trọng, khiêm tốn và nỗ lực.

Quang đãng Minh

Xem thêm: Nguồn gốc câu “Quân xử tôi con, thần bất tử bất trung”

Mời xem video:

Xem Thêm : Máy hút mùi tiếng Anh là gì?